نگاهی نزدیک به تراژدی قتل رومینا؛ قاتل کیست؟

به گزارش دوست داشتنی ها، شیوا پروائی*؛ خبری هولناکی در روز های اخیر منتشر شد؛ پدری جوان، دختر 14 ساله خود را در تالش سر برید. داستان این است که دختری 14 ساله با پسری 29 ساله وارد رابطه دوستی شده است. پدرش با ازدواج آن ها مخالفت می کند، در نتیجه رومینا به قصد ازدواج از خانه فرار می کند و به رسم دیرین بعد از فرار به منزل یکی از بستگان نزدیک خانواده پسر پناه می آورند. پدرش از طریق دادگاه او را به خانه بازمی گرداند، به ازدواج دخترش رضایت نمی دهد و درنهایت او را به شکل بسیار وحشتناکی به قتل می رساند. این خلاصه ای از داستان رخ داده است.

نگاهی نزدیک به تراژدی قتل رومینا؛ قاتل کیست؟

لازم است اشاره کنم این نوشتار را کسی می نویسد که خود، فرزند تالش است. در آن فرهنگ زیسته است و آن فرهنگ را خوب می شناسد. فرزند آن خطه است و دوران کودکی، نوجوانی و جوانی اش را در آن خطه گذرانده است و با ابعاد و زوایا آن فرهنگ زیسته و درد های آن ها را چشیده است. فرزند دیاری که در آن فرار دختران از خانه به قصد ازدواج یک فرهنگ دیرپاست.

در این دیار دختران بسیاری را دیده ام که در اوان نوجوانی فرار از خانه را بر قرار در منزل برگزیده اند. از میان آن ها برخی ثمره ای دیده اند، ولی اغلب آن ها تلخی فرار را چشیده اند و سال ها در آن تلخی زیسته اند. خاطره این فرار ها در حافظه تاریخی همه نسل ها زنده است: مادربزرگان ما، مادران ما، خواهران ما و امروز رومینا و هم سن و سال های رومینا.

در این سرزمین، دختران نسل های مختلف خاطره ای از فرار دختران روستای خود دارند. به نظر می رسد فرار دختران تالشی یک پدیده تاریخی است که همیشه در بین دختران کارکرد داشته است. نه فقط در بین دختران نسل گذشته یعنی نسل مادربزرگان و مادران ما، بلکه در بین دختران دهه شصتی و دهه هفتادی و امروز در بین رومینای دهه هشتادی نیز فرار از خانه به قصد ازدواج دیده می شود. چه خوب آموخته می شود تکنیک فرار و نسل اندر نسل پیش می رود.

فرار دختران از خانه به قصد اخذ مجوز ازدواج به وفور در روستا ها و شهر های تالش دیده می شود. دخترانی که از این طریق به خواسته خود می رسند؛ یعنی با جریحه دار کردن غیرت پدر پیروز می شوند به ازدواج با پسر مورد علاقه خود برسند. غرور و اقتدار پدر با فرار دختران از خانه خدشه دار می شود و پدر به خاطر حفظ آبروی خانوادگی مجوز ازدواج می دهد، اما نکته جالب این است که این بار چنین تکنیکی جواب نمی دهد و پدر نه تنها مجوز ازدواج نمی دهد بلکه فرزندش را به شکل وحشتناکی به قتل می رساند.

سوالات بسیاری در مقابل ماست! آیا پدر رومینا خود قربانی نبوده است؟ آیا او می خواسته در مقابل نظام فکری و فرهنگی موجود مقاومت کند؟ چرا نمی پذیرد که دخترش در سن 14 سالگی ازدواج کند؟ چرا در مقابل ازدواج دخترش مقاومت می کند؟ چرا قتل دخترش را انتخاب می کند؟ چرا این بار فرار دختر از خانه به ازدواج منتهی نمی شود؟

و، اما درباره رومینا، او می خواهد در سن پایین ازدواج کند و از تکنیک فرار استفاده می کند تا با فرار از خانه و ایجاد فشار اجتماعی و روانی بر پدر خانواده مجوز ازدواجش صادر شود. حتی اگر فرض بگیریم که فضای متشنج و پرتنشی در روابط خانوادگی شان حاکم بوده، با این حال باز این سوال مطرح می شود که چرا رومینا تنها ازدواج را برای فرار از تشنج ها و تنش های خانوادگی انتخاب می کند؟ چرا رومینا نتوانسته راه بهتری جز ازدواج پیدا کند؟

چرا دخترکانی، چون رومینا راه های دیگری برای تغییر شرایط زندگی شان پیدا نمی کنند؟ چرا او اهداف دیگری برای پیگیری ندارد؟ چرا او همچنان در دنیای مادران و مادربزرگان خود سیر می کند و ازدواج در سن پایین از طریق فرار از خانه را برمی گزیند؟ آیا دخترانی، چون رومینا نباید در این سن به دنبال ادامه تحصیل، مطالعه و یادگیری مهارت های مختلف باشند؟

چرا دختران دیار ما همانند گذشته تصمیم می گیرند که در سنین خیلی پایین، ازدواج کنند؟ آن هم نه با رضایت پدر و مادر بلکه حتی از طریق فرار. چه می شود که خانه برای کودک ناامن می شود و او در این سن، دنبال عشق و عاشقی می رود و حرف از ازدواج می زند؟

بسیاری از دختران تالشی درگیر چنین مشکلاتی هستند هر چند همیشه مرگ نصیبشان نمی شود بلکه پیامد های دیگری را به جان می خرند! آن ها تلخی فرار از منزل را در جهت زندگی شان تجربه می کنند. دختران تالشی با انتخاب ازدواج از طریق فرار از خانه نه تنها از اقتدار و منزلت خانوادگی پدر می کاهند بلکه در جامعه ای با فرهنگ مردسالارانه از همان شروع زندگی متأهلی، قرب و منزلت خود را نیز از دست می دهند.

به نظر می رسد فرار دختران تالشی، یک بازی برد و باخت است. آن ها اگرچه می توانند با این کار، پدر و خانواده پدری را تحت فشار قرار دهند که با ازدواج فرزند موافقت کنند، اما در آن سوی ماجرا، قدرت چانه زنی دختر نیز کاهش می یابد به خصوص زمانی که از سوی پدر و خانواده پدری طرد شود. او در زندگی اش تنهایی را تجربه می کند چرا که نه پدری پشتیبان و حامی او باقی مانده است و نه خانواده داماد چندان به دختر فراری بهایی می دهد.

با این حال، سالیان سال است که بخشی از دختران برای ازدواج، فرار را انتخاب می کنند و از این طریق در برابر قدرت و اقتدار پدر، مقاومت می کنند؛ فرار دختران به یکی از مهم ترین راهکار ها برای ایجاد فشار اجتماعی و فرهنگی والدین مبدل گشته است و دختران به خوبی دریافته اند که والدین شان تاب تحمل این فشار ها را ندارند و به راحتی کوتاه می آیند. مادران نیز این را فهمیده اند و حتی گاهی به دختران خود یادآوری می کنند که تنها راهی که باقی مانده است، فرار است.

و، اما این بار تکنیک فرار جواب نمی دهد. تکنیکی که در اغلب موارد به مثابه ابزار و اهرم فشاری برای اقتدارزدایی از والدین و کسب مجوز ازدواج عمل می کرد. رومینا نیز با تکنیک فرار آشنا بوده و بعد از مخالفت پدرش، فرار را انتخاب می کند بلکه از این طریق به هدفش برسد، اما این بار تکنیک فرار برای رومینا پیروزیت آمیز نیست.

شاید به این دلیل که پدر رومینا از نسل جدید است و مایه هایی از مقاومت در برابر ساختار های فرهنگی و جنسیتی را در خود پرورش داده است. شاید او با این اقدام می خواسته در برابر ازدواج دخترِ کودک خود مقاومت کند. آیا می توان اقدام او را مقاومت در برابر کودک همسری رایج در آن منطقه تلقی کرد؟ آیا می توان واکنش پدر را مقاومتی در برابر فرهنگ ازدواج زودهنگام و نامناسب دخترش تعبیر کرد؟

این اتفاق حتی اگر نشانه مقاومت پدر در برابر کودک همسری، ازدواج در سنین پایین، ازدواج دختر با فردی نامناسب و ... باشد، اما او توان مواجهه و مدیریت این چالش را نداشته است. پدر رومینا نیز قربانی ساختار فرهنگی این سرزمین است. این ساختار فرهنگی از او یک قاتلِ فرزند ساخت.

پدر رومینا با قتل دخترش با این شکل از خشونت، مرتکب تصمیم اشتباهی شده است درحالی که می توانست تغییرات دیگری را رقم بزند و دخترش را از چنین ازدواجی مصون نگه دارد. او را متقاعد کند، او را به ادامه تحصیل تشویق کند، برایش اهداف بزرگ بیافریند، او را آماده ورود به دانشگاه کند، برای او اهداف فرهنگی والا تعیین کند و مواردی از این قبیل.

اگر اهداف زندگی رومینا بزرگ بود آیا او در سنین کودکی به ازدواج فکر می کرد؟ نقش و جایگاه نظام آموزشی کجاست؟ چرا دختران ساکن این روستا ها کمتر تمایلی به ادامه تحصیل دارند و اغلب در سنین پایین، ازدواج را برمی گزینند. چرا دختران تصمیم می گیرند که در سنین پایین و بدون مهارت، استقلال و هویت شخصی به فرد دیگری پناه آورند. انگار کودکی، نوجوانی و جوانی در این دیار بی معناست.

ریشه های قتل رومینا را کجا ها می توان رصد کرد؟

همانطور که گفتم کودک همسری در این مناطق بسیار رایج است؛ دختران در سنین پایین ازدواج می کنند، تحصیل را رها می کنند و بلافاصله صاحب فرزند می شوند. برای خانواده ها امری رایج است که دختران خود را در سنین پایین به خانه بخت بفرستند. درباره فرار دختران از منزل به قصد ازدواج نیز که یک سنت و فرهنگ دیرین است صحبت شد.

اما در این میان باید جهل فرهنگی را هم اضافه نمود که در فقر فرهنگی، فقدان سواد ارتباطی، عدم برخورداری از سواد جنسی و سواد حقوقی، حضور تعصبات جنسیتی، قومیتی و مذهبی، عدم توانایی مدیریت خشم، نبود فرهنگ استفاده از مشاوره و مواردی از این قبیل دیده می شود. افراد راه های مواجهه با چالش ها، تفاوت ها و تعصبات را نیاموخته اند.

بنظر می رسد نظام آموزشی و حتی دانشگاهی در این منطقه بی کارکرد شده است و قادر به رقم زدن تغییرات فرهنگی نیست. در دیار ما تغییرات فرهنگی، بسیار تدریجی و کند پیش می رود و تنها رنگ و بوی ظواهری از این فرهنگ و سبک زندگی مدرن را می توان در نوع پوشش و آرایش زنان این دیار، سبک چیدمان منزل، مصرف ماهواره ای و استفاده از شبکه های اجتماعی دید که پیامد های مخربی را در جامعه محلی بر جای گذاشته است.

ظاهر رومینا بنظر می رسد مدرن است، اما او همچنان اسیر فرهنگ سنتی است. او همچنان می خواهد مثل مادربزرگان و مادران این دیار در سن پایین ازدواج کند؛ از تکنیک های آن ها هم استفاده می کند. او چقدر از نسل های پیشین خود متفاوت است!

این جامعه اسیر جهل فرهنگی است؛ جامعه ای که در آن همچنان تولد فرزند پسر ستایش و تولد فرزند دختر نکوهش می شود. جامعه ای که در آن پسر 29 ساله هنوز معنای رابطه عاطفی را نمی داند؛ او از یک سو از رابطه تلفنی اش با رومینا صحبت می کند، اما از سوی دیگر اظهار می کند با رومینا رابطه عاطفی نداشته است.

جالب است که در جایی دیگر از حرف هایش می گوید ما عاشق هم بودیم. به خوبی به سطح سواد فرهنگی و ارتباطی او پی می بریم. اما نباید فراموش کرد که یک نکته را خوب یاد گرفته است؛ او در گفته هایش می گوید که فرار دختران و فراری دادن دختران و ازدواج در سن پایین یک امر عادی است. یک سنت دیرین است که در خانواده ها نسل اندر نسل رواج دارد.

تا دیروز دختران با فرار با پسر مورد علاقه خود اغلب به خواسته خود می رسیدند و جامعه محلی نیز از آن ها حمایت می کرد. همه مهر تایید ازدواج را می زدند و ازدواج صورت می گرفت، اما این بار این اتفاق نیفتاد. پدر نخواست واقعیت ازدواج دختر را بپذیرد. او مقاومت کرد. این اقدام شاید نشانه تغییری باشد. او یک پدر دهه شصتی است و تنها 37 سال دارد. شاید او خود پشیمان باشد از ازدواج در سن پایین و شروع زندگی متاهلی و مسئولیت های سنگین زندگی های امروزین...

حرکت او می تواند نشانه ای از مقاومت در برابر کودک همسری باشد، اما او دانش، روش و شیوه مقاومت را نمی دانست. او نمی دانست با دختر کودک خود چگونه باید رفتار کند. توان اقناع فرزند خود را نداشت، چون خود آموزش ندیده و بی مهارت است. او در جامعه ای زیسته است که از روابط پیش از ازدواج به شدت می هراسد و آن را ننگی تمام عیار می-داند به حدی که دختر را مستحق مرگ می داند.

او در جامعه ای زیسته است که همیشه سنگ آبرو را به سینه می زند. در این اجتماعات آبرو است که حرف اول را می زند به نحوی که حتی پدر قتل دختر را بر گزینه های دیگر ترجیح می دهد. به نظر می رسد پدر با سر بریدن دختر می خواهد داغ ننگ آبروریزی را از خود و خانواده اش بزداید. چرا که یکی از مهم-ترین ترس ها در این جوامع، ترس از نگاه ها، حرف ها و برچسب های مردم است. حرف های مردم از جان فرزندشان هم مهم تر است. آن ها تاب تحمل حرف های دیگران را ندارند.

علاوه بر همه این ها نباید از نقش و اهمیت نظام حقوقی و قانونی به عنوان یک عامل تسهیل کننده غفلت کرد؛ جامعه ای که از فقر سواد حقوقی رنج می برد، تصور می کند نظام حقوقی و قانونی کشور سرنوشت و مالکیت فرزندان را به او سپرده است و او می تواند به راحتی قاتل فرزندش شود. این جامعه با چنین مختصات فرهنگی به حقوق انسانی کودک آشنا نیست. در چنین جامعه ای باید بستر های حقوقی به منظور حمایت و مراقبت از بچه ها ایجاد کرد. به این جامعه باید نکات حقوقی و قانونی را آموزش داد.

درنهایت می توان گفت رومینا، پدر رومینا و بهمن (خواستگار رومینا) همگی مولود نظام فکری و فرهنگی پرسابقه ای، چون کودک همسری و فرار از خانه و همچنین محصول محرومیت های فرهنگی، آموزشی و حقوقی هستند. آن ها محصول جامعه و فرهنگی هستند که در آن زیسته اند.

*دکترای جامعه شناسی دانشگاه تهران

منبع: فرارو
انتشار: 10 مرداد 1399 بروزرسانی: 10 مرداد 1399 گردآورنده: bestlike.ir شناسه مطلب: 277

به "نگاهی نزدیک به تراژدی قتل رومینا؛ قاتل کیست؟" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "نگاهی نزدیک به تراژدی قتل رومینا؛ قاتل کیست؟"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید